وبسایت "آیا واقعاً متنباز (FOSS) است؟" پروژههای نرمافزاری را با هدف ارزیابی و شفافسازی، از دیدگاه جامعه متنباز بررسی میکند. این ارزیابی تنها بر اساس مجوز (License) کد نیست، بلکه عوامل دیگری مانند نحوه بازاریابی (marketing)، توزیع (distribution)، مدلهای درآمدی و تأمین مالی را نیز در نظر میگیرد تا به کاربران در مورد ارزشها و شفافیت پروژهها اطلاعات دهد.
چالش تعریف یک پروژه متنباز (FOSS)
در حالی که انطباق یک قطعه کد با تعاریف نرمافزار آزاد و متنباز نسبتاً ساده است، اما تعریف کلی یک "پروژه متنباز" بسیار انتزاعیتر و نامشخص است. بسیاری از شرکتها و پروژهها خود را به سرعت به عنوان متنباز یا FOSS معرفی میکنند، اما ممکن است آزادیهایی را که جامعه متنباز انتظار دارد، فراهم نکنند. از این رو، این وبسایت با نگاهی جامع و با در نظر گرفتن عوامل مختلف، به ارزیابی پروژهها میپردازد تا شفافیت را افزایش دهد و نکاتی را که ممکن است پروژهها نخواهند به طور علنی تبلیغ کنند، برجسته سازد.
تأیید اعتبار و دستهبندی پروژهها
این وبسایت توسط هیچ نهاد رسمی مانند بنیاد نرمافزار آزاد (FSF) یا ابتکار متنباز (OSI) ایجاد نشده و ادعای اعتبار رسمی ندارد. هدف از دستهبندیها ارائه یک دیدگاه کلی و سریع درباره یک پروژه بر اساس ارزشهای FOSS است. این دستهبندیها از یک دیدگاه خاص شکل گرفتهاند و حاوی نظراتی هستند که بر اساس سالها تجربه در مشاهده مسائل شفافیت در دنیای FOSS توسعه یافتهاند. این وبسایت اذعان دارد که ممکن است همه افراد با دستهبندیها و اطلاعات ارائهشده موافق نباشند، اما امیدوار است که به کاربران در تصمیمگیریهایشان کمک کند.
برچسبهای نگرانی و وضعیت FOSS بودن
برچسبهای نگرانی (tagged concerns) که به پروژهها اختصاص داده میشوند، همیشه به این معنی نیستند که یک پروژه FOSS نیست. گاهی این برچسبها صرفاً برای هشدار در مورد یک مشکل احتمالی در آینده یا عاملی که معمولاً با مشکلات شفافیت مرتبط است، استفاده میشوند. به عنوان مثال، برچسب "مجوز Copyleft با CLA" ممکن است به یک پروژه اختصاص یابد، اما به خودی خود منجر به وضعیت غیر FOSS نمیشود؛ تأثیر آن واقعاً به برنامهها و اهداف آتی پروژه بستگی دارد. اما اگر مسائل شفافیت خاصی در مورد CLA وجود داشته باشد، مانند گمراه کردن کاربران در مورد هدف آن، ممکن است به دستهبندی غیر FOSS منجر شود.
نرمافزار با انتشار متنباز تأخیری ("Delayed Open Source")
برخی مجوزها، مانند Business Source License و Functional Source License، کد را با محدودیتهایی که در FOSS وجود ندارند، ارائه میدهند، اما پس از گذشت چند سال به یک مجوز FOSS تبدیل میشوند. اگرچه این بدان معناست که نسخههای قدیمیتر کد FOSS خواهند بود، اما پروژهها معمولاً نسخه قدیمی را تبلیغ نمیکنند، بلکه بر روی نسخه فعلی و ویژگیهای جدید تمرکز دارند. این مجوزها با هدف جلوگیری از موفقیت فورکها (forks) و استفادههای رقابتی طراحی شدهاند. این موضوع با ایده حقوقی که FOSS فراهم میکند، در تضاد است. بنابراین، در چارچوب این وبسایت، پروژههای دارای مجوزهای "انتشار متنباز تأخیری" FOSS در نظر گرفته نمیشوند. در مورد پروژههای "هسته باز (open core)" نیز، اگرچه این وبسایت برای آنها ارزش FOSS قائل است، اما یک معیار نسبتاً سختگیرانه برای آنها تعیین میکند، در غیر این صورت پروژههای مذکور در دسته پروژههای دارای مشکل دستهبندی میشوند.
دیدگاه کلی نسبت به نرمافزارها
این وبسایت بر این باور نیست که همه نرمافزارها باید FOSS باشند. توسعهدهندگان حق دارند آثار خود را به هر شکلی که میخواهند منتشر کنند و FOSS برای همه مدلهای تجاری و پروژهها مناسب نیست. تمرکز این وبسایت بر روی FOSS به این دلیل است که این حوزه مورد علاقه بسیاری از کاربران است و در آن مسائل شفافیت مهمی وجود دارد. این وبسایت توسط "دن براون" (Dan Brown) در ژوئن ۲۰۲۵ ایجاد شده است و امید میرود که با گذشت زمان، مشارکت جامعه افزایش یابد تا بتوان آن را به صورت جمعی مدیریت و نگهداری کرد.